بررسی پیشینه فرزندپروری، سلامت روانی و پیشرفت تحصیلی

سبك های فرزند پروری[1] به عنوان مجموعه ای از نگرش ها نسبت به كودك در نظر گرفته می شود كه منجربه ایجاد جو هیجانی می گردد كه رفتارهای والدین در آن جو بروز می كند این رفتار ها در برگیرند ه ی هم رفتار های مشخص (رفتارهایی كه در جهت هدف والدین است) كه از طریق آن رفتارها،والدین به وظایف والدین شان عمل می كنندوهم رفتارهای غیر مرتبط با هدف والدینی مانند ‍‍ژست ها ، تغییر درتن صدا یا بیان هیجان های غیرارادی می باشند.(دارلنیگ[2] ،1993به نقل از اسلمی،1385(

محققان برای توصیف سبك های فرزند پروری از ابعادی استفاده كرده اند. سیموند (1939[3]( این ابعاد را پذیرش- طرد و مسلط-مطیع دانسته است. بالدوین[4](1995)گرمی هیجانی-خصومت هیجانی و بریدگی-درگیر شدن می داند. شفر (1959[5](1)عشق- خصومت و اختیار- كنترل دانسته است(اسلمی،1385)

بسیاری از محققان ویژگی عمومی رفتار والدین-كودك را درسه بند تعریف نموده اند:بوش[6]، ریتر([7]1987): اشتنبرگ، المن[8]، مونتز([9] 1991؛ به نقل از برنت،[10]1992) این ابعاد عباتند از الف:گرمی[11]: والدین با محبت به نیازها و علاقه های كودكان خود بیش از نادیده انگاشتن و محروم كردن به او پاسخ می دهند.(مك كوبی،1984به نقل از دوایری،2008)ب: نظارت و كنترل[12] : والدین دارای این بعد مایلند از نزدیك بركودكان خود نظارت داتشه باشند و معیارهای قاطعی داشته و از فرزندان انتظار دارند كه به آنها عمل كنند(بامریند[13]، مارتین[14] 1983، به نقل از دوایری[15]،2008)ج: بعد در گیر[16]بودن: والدین دارای این بعد قادرند نگرش ها و رفتاركودكان خود را توصیف كرده واز لحاظ نگرشی كودك محورند(مك كوبی ومارتین،1983)باتوجه به ابعاد رفتاری ((گرمی وكنترل))بامریند سه نوع الگوی رفتاری والدین را ارائه نموده: الف: الگوی رفتاری قاطع و اطمینان بخش[17]، ب: الگوی رفتاری مستبد[18]،ج: الگوی رفتاری سهل گیر[19] :والدین دارای الگوی رفتاری قاطع واطمینان بخش در امر تربیت كودكان خود كنترل وگرمی زیاد؛ والدین مستبد،كنترل زیاد و گرمی كم و ‍والدین سهل گیر، كنترل كم وگرمی زیاد اعمال می نمایند.(برنت، 1992به نقل از دوایری،2008)

كودكان والدین قاطع و اطمینان بخش در مقایسه با والدین كودكان دارای والدین مستبد، متكی به خود بوده واعتماد به نفس زیادی دارند، همچنین دارای روحیه ای مستقل و احساس مسئولیت پذیری بوده و در برخورد با مشكلات عملی، تحصیلی و ذهنی انعطاف پذیر هستند.فرزندان والدین مستبد نمی توانند به تنهایی كاری انجام دهند و دارای عزت نفس پایین هستند.ذهن كنجكاو ندارند و در مشكلات تحصیلی انعطاف پذیری كمتری دارند.(كانجر[20]و پیترسون[21]، 1984به نقل ازاسفندیاری،1374)

پژوهش های انجام شده،نشان می دهد كه هر كدام از شیوه ها،آثار و نتایج و پیامدهای خاصی را به دنبال دارد. چن[22] و همكاران(2000 ) در تحقیقی به بررسی تأثیر گرمی و كنترل و سهل گیری بر سازگاری رشد اجتماعی و پیشرفت تحصیلی در میان دانش آموزان چینی پرداخته اند و به این نتیجه رسیده اند كه سبك های فرزند پروری تأثیرات متفاوتی به دنبال دارد. گرمی والدین بطور معنا داری پیشرفت تحصیلی را پیش بینی می كند.پارك[23]  و باور[24](2000)  در پژوهش هایی كه در طی دو سال انجام داداند به این نتیجه رسیدند كه درگیری  و پذیرش والدین با  پیشرفت تحصیلی بالای دانش آموزان رابطه مثبتی دارند.(دوایری،2008)

سازمان بهداشت جهانی[25](2004)سلامت را به عنوان ((حالتی از بهزیستی كامل جسمی،ذهنی،اجتمای و نه صرفأ غیاب بیماری)) تعریف می كند این سازمان سلامت روانی را به عنوان ((حالتی از بهزیستی كه در آن فرد توانایی های خود را می شناسد و می تواند با فشارهای روانی بهنجار زندگی كنار آید، می تواند به نحو مؤثری كار كند و قادر است برای اجتماع مفید باشد)) تعریف می كند(كیز[26]،2003)

درهمین راستا كیز با این اعتقاد كه پ‍‍‍‍‍ژوهشگران تا به حال برداشتی جامع دربارة سلامت روانی ارائه ندادند.بر اساس این مدل سلامت روانی كامل زمانی به وجود می‌آید كه علاوه برعدم ابتلای بیماری روانی اخیر ، فرد از سطوح بالای بهزیستی ششصی یعنی بهزیستی هیجانی و روانشناختی و اجتماعی برخوردار باشد.موضوع سلامت روانی دانش آموزان یك مسأله حیاتی است كه امروزه چالش های اساسی را برانگیخته است(كادسیون[27] و اسنایدر[28]،2004).در سالهای اخیر گزارشات بسیاری در بارة افسردگی،سوء مصرف مواد و افت تحصیلی در میان دانش آموزان و دانشجویان جهان دیده میشود(ادلین،[29]2000) . شیوع بیماریهای روانی در بین دانشجویان یكی از 5 موضوع مهمی است كه دانش آموزان در كشورهای مختلف با آن روبرو هست .(اسلمی،1385).

پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یكی از شاخص های مهم در ارزیابی آموزش و پرورش است به تمام كوششها و كنش های این نظام در واقع جامه عمل می پوشاند.سیف(1365)پیشرفت تحصیلی را مقدار یادگیری آموزشگاهی فردمی داند به صورتی كه توسط آزمونهای مختلف درسی سنجیده می شود .منصور و همكاران(1374) این اصطلاح را به معنای موفقیت می داند و برای تعیین پیشرفت تحصیلی به کار می رود. از تست های حساب و دیكته و غیره نتیجه می شود.پیشرفت تحصیلی و عوامل مؤثر بر آن سالهاست  كه مورد توجه متخصصان آموزش و پرورش قرار گرفته است.میزان پیشرفت تحصیلی شاخص موفقیت در فعالیتهای علمی و آموزشگاهی است.در این راستا نظریه پردازان روانشناسی تربیتی بدنبال انجام پژوهشهای متعددی برای بررسی همه جانبه پیشرفت تحصیلی می باشند.تحقیقات تجربی بر عوامل درون فردی و محیطی كه پیشرفت تحصیلی را پیش بینی می كنند،تمركز یافته اند شد،پژوهش حاضر در صدد است رابطه بین سبك های فرزند پروری والدین و سلامت روانی دانش آموزان را با پیشرفت تحصیلی آنان بررسی نماید.