الگوهای تكامل فرآیند نوآوری تكنولوژیكی و بررسی تاثیر آن در دانشگاه ها

الگوهای تكامل فرآیند نوآوری تكنولوژیكی

فرایند نوآوری تكنولوژیكی،  فرایند تبدیل ایده جدید به كالا (محصول،  خدمت) و یا فرایند جدید یا كاملاً توسعه یافته است.  به عبارتی به گفته فریمن، نوآوری مجموعه ای از عملیات فنی،  صنعتی و تجاری است.  بنابراین به سادگی نمی توان آن را در قالب های خطی ساده تعریف نمود.  اما تا قبل از دهه 80 مدل های ارائه شده برای فرایند نوآوری مبتنی بر فرایند خطی ساده تصور می شدند كه با تحقیقات پایه،  شروع شده و منجر به خلق ایده و در نهایتی تولید كالا یا فرایند جدید می شوند.  اما با تحقیقات وسیع تر و بررسی موشكافانه رفتارهای فرایند نوآوری در شرایط مختلف،  پیچیدگی هایی مشاهده گردید كه دیگر نمی شد آنها را در یك فرایند خطی خلاصه نمود.  لذا فرایندهای غیر خطی مورد ارزیابی قرار گرفتند و محققان مختلفی سعی در شناخت فرایندهای نوآوری نمودند.  احمدی و همکاران (1388) به بررسی انواع مدل های این الگوها پرداختند :

2-2-1-6- 1-مدل فشار علم [1] :

در طی سال های 1960-1950 فرایند نوآوری بر اساس یك مدل خطی تعریف می شد.  در این مدل ساده فرض می شود كه نوآوری با تحقیق علمی جدیدی شروع می شود و در مراحل بعد به توسعه محصول،  تولید و بازار یابی می رسد و در خاتمه كالا،  خدمت یا فرایند جدید با موفقیت به فروش می رسد.  

بر طبق این مدل بیان می شود كه برای ایجاد بازار پیشرو،  باید تحقیقات علمی را بهبود و توسعه داد و تأكید بر روی تحقیق و توسعه است و نیاز بازار هم بر روی فعالیتهای تحقیق و توسعه تعریف می شود و ماهیتی مستقل ندارد.  

2-2-1-6- 2-مدل كشش بازار [2] :

از اوایل 1960،  دومین مدل خطی نوآوری با توجه به دیدگاه های اقتصادی شكل گرفت.  در این مدل نوآوری ها نتیجه تقاضا و نیاز بازارها بودند و تقاضای بازار مستقیماً باعث ایجاد نیاز جدید توسعه تكنولوژی شركت ها می شد.  در این مدل بیشتر نوآوری ها حاصل كار دپارتمان هایی است كه به طور مستقیم با مشتری در ارتباطند چون كه این دپارتمان ها،  نیاز و خواسته مشتری را بهتر می شناسند و محل سرمایه گذاری ها بهتر تشخیص می دهند.  در این مدل،  بازار تعیین می كند كه در چه پروژه هایی برای تحقیق و توسعه سرمایه گذاری شود و تأكید بر روی بازار و نیاز مشتری است.  

2-2-1-6- 3-مدل اتصالی [3] :

اما بسیاری از محققان با بررسی 2 مدل خطی ساده فوق به این نتیجه رسیدند كه فرایند نوآوری را نمی توان در قالب مدل های خطی بطور شفاف بیان كرد.  بلكه گاهی اوقات تحقیقات علمی باعث تولیدات جدید در بازار می گردد و گاهی نیز نیاز بازار واحد تحقیقات را وادار به نوآوری می كند.  در واقع در هدف مدل سوم نشان دادن توالی عملیات در نوآوری و وجود پس خور بین واحد تحقیق و توسعه و بازار بوده است.  یعنی گاهی اوقات و در برخی از صنایع تقاضای بازار بر بخش تحقیق و توسعه فشار وارد می كند تا تحقیقات علمی جدیدی انجام دهد و گاهی اوقات نوآوری نتیجه فعالیت های مستقل تحقیق و توسعه می باشد.  

نوآوری دانشگاهی

نوآوری مستمر و فراگیر در سازما­ن ها،  در واقع نوعی­کند وکاو منظم برای یافتن شیوه­ها و پاسخ­های نو به فشارها و تغییر و تحولات محیطی است.  از آنجا که در محیط­های پیچیده و متحول امروزی دیگر واکنش­های تکراری برای رویارویی با این تغییرات کارآمد نمی­باشد،  لذا دایم باید در جستجوی راه های جدید برای واکنش در برابر محیط برآمد.  به عبارتی آن دسته از سازمان ها و نظام­ها می­توانند در محیط پیچیده و پویا به بقای خود ادامه دهند که به طور مستمر قادر به خلق ایده­ها و طرح­های جدیدی جهت مقابله با فشارها و تحولات محیطی باشند( فتحی­زاده و همکاران،  1389).

از نوآوری دانشگاهی نیز تعاریف متعددی شده،  فرهنگ وبستر نوآوری دانشگاهی را توانایی انجام امری ابتکاری تعریف کرده است که به خلق محصول یا خدمتی جدید منجر شود به گونه­ای که این توانایی ممکن است از هوش و استعداد افراد سرچشمه گرفته یا به وسیله آموزش ایجاد شود.  هالت: اصطلاح نوآوری دانشگاهی را در یک مفهوم وسیع به عنوان فرآیندی برای استفاده از دانش یا اطلاعات مربوط،  به منظور ایجاد یا معرفی چیزهای تازه و مفید به کاربرد.  وارکینگ نیز توضیح می­دهد که : نوآوری دانشگاهی هر چیز تجدید­نظر شده است که طراحی و به حقیقت درآمده باشد و موقعیت سازمان را در مقابل رقبا استحکام بخشد و نیز یک برتری رقابتی بلند­مدت را میسر سازد.  به عبارتی نوآوری،  خلق چیز جدیدی است که یک هدف معین را دنبال و به اجرا رساند.  کیث اظهار می­دارد: نوآوری دانشگاهی عبارت از پیدایش شیوه­های نو در حل مسائل گوناگون سازمانی بوسیله گروهی از کارکنان در رشته­های گوناگون است( طالب بیدختی،  1383).  

به تعبیردراکر[1] (1999) از دیدگاه مدیریتی نوآوری دانشگاهی به معنای تغییری است که بعد تازه­ای از عملکرد را خلق  می­کند،  ولیکن از دیدگاه سازمانی نوآوری به معنای بهره برداری از ایده جدید است.  در واقع به فرایند خلق،  توسعه و اجرای یک ایده جدید یا رفتار تازه،  نوآوری دانشگاهی گفته می­شود.  باید دانست که نوآوری دانشگاهی می‌تواند به عنوان تغییر سازمانی برای پاسخ به محیط خارجی یا نفوذ بر آن در نظر گرفته شود.  آمابیل[2] (1998) نوآوری سازمانی را پیاده کردن و اجرای موفقیت آمیز ایده­های خلاق در سازمان تعریف می­کند و اشاره می کند که خلاقیت به ایجاد ایده­های جدید توجه دارد در صورتی که نوآوری به کاربردن آن می­پردازد پس خلاقیت نقطه آغاز هر نوآوری است و نوآوری تلاش برای تبدیل ایده خلاق به محصولات یا فرایند­هایی است که نهایتاً موجب بهبود خدمات به مشتری،  کاهش هزینه و ایجاد درآمدهای جدید برای یک سازمان می­انجامد.

 کنز(2002) در تعریف خود از نوآوری دانشگاهی بر فرآیند آن تأکید کرده و نوآوری دانشگاهی را فرآیند گردآوری هرنوع ایده جدید و مفید برای حل مسئله می­خواند و معتقد است که نوآوری شامل شکل گرفتن ایده،  پذیرش و اجرای ایده­­های جدید در فرآیند،  محصولات و خدمات است .

ژنگ (2008) نوآوری دانشگاهی را به معنای ترک الگوهای قدیمی و مهم­ترین قابلیت برای رشد و گسترش سازمان به شمار آورده است.  به زغم وی امروزه به طور فزاینده­ای از نوآوری به عنوان یکی از عوامل اصلی حفظ مزیت رقابتی و موفقیت بلند­مدت سازمان در بازارهای رقابتی یاد می­شود.  از نظر جیمنز و سگارا[3] (2008) دلیل این امر آن است که سازمان­هایی که ظرفیت ایجاد نوآوری دانشگاهی دارند،  سریع­تر و بهتر از سازمان­های غیر نوآور قادر خواهند بود به چالش­های محیطی پاسخ دهند،  که این به نوبه خود عملکرد سازمان را افزایش می­دهد.